Seo é an t-alt – agus an clár - deireannach i sraith An Líonra Sóisialta.

Ní raibh sé riamh i gceist go mbeadh sé ina shruth síoraí cosúil le seirbhís nuachta, nó cúrsaí reatha. I ndáiríre, dheineas iarracht an tráthúlacht a sheachaint le linn an chláir.

In ionad sin, ‘sé an aidhm a bhí agam ná bunchúrsa oiliúna a chur ar fáil, cuid de phobal an líonra a chur in aithne do mhórphobal na Gaeilge, agus mapa bóthair a sholáthar don té a mbeadh suim aige níos mó a fhoghlaim.

Leagadh amach clár oibre ráithe. Dhá seachtain déag, dhá théama déag, 59 clár raidio laethúil. 7 stáisiún raidio. Alt gach Aoine sa nuachtán seo. An méid a bhí le rá agam ar na h-ábhair seo, tá sé ráite. Ní gá cur leis.

Bhí an togra féin ina shampla den líonrú a bhí a mholadh aige. Dheineamar teagmháil. Loirgíomar tuairimí. Bhí comhrá againn: ar an bhfón, ar Skype, le teachtaireachtaí teács, le ríomhphost, ar an mblag, agus ar an ‘wiki’.

Ach níl deireadh leis an gcomhrá anois go bhfuil deireadh craolta. Cuirtear tús inniu leis an gchéad chéim eile sa togra seo.

An chuid den dtogra seo a craoladh ar an raidio, tá sé imithe le gaoth ón uair gur scaipeadh é. An chuid de a scríobhadh sa pháipéar nuachta, tá sé athchúrsálta faoin am seo. Ní dócha gur chuir éinne i bhfráma é (d’éiríos féin as an nós sin).

Dá mba sna meáin sin amháin a bhí an tionscnamh seo, bheadh deireadh leis anois - ach ní h-amhlaidh atá. Gach a bhfuil foilsithe le trí mhí anuas, tá sé ar fáil i gcónaí ar an suíomh idirlín anlionra.com.

Tá súil agam gur chuidigh An Líonra Sóisialta le daoine a raibh suim acu níos mó a fhoghlaim faoi phobail an idirlín. Tá súil agam go mbeidh sé ina chabhair fós amach anseo de réir mar a chuirfidh níos mó daoine suim sna h-ábhair seo.

Tá an cartlann iomlán ar fáil, agus tá sé scaoilte le ceadúnas Creative Commons (Attribution-NonCommercial) sa tslí is gur féidir é a ath-úsáid gan chead a iarraidh, faoi na coinníollacha seo a leanas:

1. Creidiúint. Ní mór foinse an eolais (anlionra.com) a admháil.
2. Úsáid neamh-thráchtála. Mura bhfuil tú ag déanamh airgid as án ábhar seo, ní gá cead ath-fhoilsithe a iarraidh orm (ach coinníoll 1 a bheith sásaithe agat). Má theastaíonn uait úsáid tráchtála a bhaint as an ábhar, is féidir socrú a dhéanamh.

Tá tuilleadh eolais ar an gcóras ceadúnaithe seo le fáil ag creativecommons.org.

Le h-imeacht aimsire, dár ndóigh, beidh an t-ábhar seo ag dul “as dáta”. Ach cá bhfios nach mbeidh cuid de ina chabhair do dhuine éigin, uair éigin? Is ar éigin a chosnóidh sé faic ormsa an suíomh a choimeád beo, ar a laghad go ceann bliana ar aon nós.

Tá tograí eile beartaithe agam: tuilleadh scríobhóireachta, tuilleadh craoltóireachta, tuilleadh gaeilgeoireachta. Cad eile a dhéanfainn? Ach déanfaidh mé iarracht an uair seo an comhrá a bhogadh ar aghaidh ón mbunchéim. Más gá dom tagairt do chúlra scéil eigin, cuirfidh mé nasc go dtí an leathanach cuí ar anlionra.com, nó ar suíomh éigin eile. Cuimhnímís go bhfuil meitheal beag i mbun oibre ar líonra sóisialta na Gaeilge – agus tá sé ag méadú an t-am ar fad. An bhfuil blag breá Ghary Uí Reachtabhair léite agat? roinntsmaointe.blogspot.com – is fiú go mór é.

Dála an scéil, ní mór an seans atá faighte agam fós féachaint ar shraithchlár úr TG4, Aifric. Ach táim an-thógtha leis an suíomh idirlín aifric.tv. Bebo bréagach atá i gceist agus a leathanach féin ag gach charachtar. An-smaoineamh!

• Rogha Ceoil Phodchraolta na Seachtaine: Shaheen le Damien Shingleton (myspace.com/damienshingleton)
• Go raibh maith agaibh.

• Podshow
• Yahoo! Podcasts
• Odeo
• iTunes

• Mick Fealty (Líonra 9.4)
• Antóin Ó Lachtnáin (Líonra 6.3)
• Una O’Boyle (Líonra 3.4)
• An Seanadóir Joe O’Toole (Líonra 9.2)
• Colmán Ó Raghallaigh (Líonra 11.2)
• Pádraig Ó Ciardha (Líonra 6.1)
• John Walsh (Líonra 10.2)

• Hilary Mhic Shuibhne (Líonra 1.2, 1.4)
• Séamas Ó Neachtain (Líonra 4.2, 4.4)
• Mark Bodah (Líonra 8.1)
• Keola Donaghy (Líonra 8.3, 10.3)
• Justin McCubbin (Líonra 7.2, 7.4)
• Eoin Ó Conchúir (Líonra 5.2, 5.3, 10.4)
• Pádraig Schaler (Líonra 5.1)
• Aonghus Ó hAlmhain (Líonra 5.3)
• Conn Ó Muíneacháin (Líonra 8.5)

Níor chuir sé iontas ar bith orm ná raibh trácht cloiste ag na siopaí ceoil agus físe ar Dora agus Eachtraí an Mhapa. “Dora in Irish?”, arsa bean amháin agus d’fhéach orm ag tabhairt le fios go gceap sí go raibh an chiall caillte agam.

Níor thógas uirthi é. Go deimhin, ní raibh fhios agamsa go raibh Dora ar fáil i mBéarla go dtí go dtána uirthi i siopa na mbréagán lá, agus í ag spalpadh Béarla chomh maith leis an Spáinnis bhreá a bhíonn aici. (Sin ceist suimiúil má tá an freagra ag éinne. Múineann Dora focail Spáinnise do leanaí ar fud an domhain, ach an bhfeadar éinne cén teanga eachtrannach a mhúineann sí do Spáinnigh óga?)

Ní mar sin a bhí i Scéal Eile, an siopa leabhar is nuaí ar an saol i gContae an Chláir. Tá stór maith leabhar i mBéarla acu – agus chuirfeadh an rogha leabhar Gaeilge atá acu náire ar chuid des na siopaí móra thart fán gceantar seo.

Cinnte bhí trácht cloiste acu ar DVD Gaeilge le Dora. Go deimhin bhí ceithre chóip faighte acu an tseachtain seo chaite – agus díoladh iad go léir taobh istigh d’aon lá amháin.

Ní rabhadar ábalta a rá go cinnte, áfach, cathain a thiocfadh an chéad bheart eile isteach ó na soláthraitheoirí. Tá éileamh mór ar ábhar agus ar acmhainní an t-am seo den bhliain. Bhí siad sásta m’ainm a chur síos do chóip eile, ach dúirt leo gan bacaint leis, go raibh plean eile agam. Cheannaíos 6 nó 7 gcinn de leabhair leanaí agus d’fhág mé slán acu.

Dar liomsa go raibh an uain agus an chúis agam ar deireadh thiar, triail a bhaint as rud nach raibh deánta riamh agam: leabhair Ghaeilge a cheannach ar an idirlíon. Bhí a fhios agam cá ngabhfainn ag triall orthu.

Is é an mana atá ag an suíomh Litriocht.Com ná “Gach leabhar Gaeilge i gcló”. Ní amháin sin, ach tá roinnte mhaith ábhar fuaime agus físe acu chomh maith. Bhí sé fuirist a dhóthain dom DVD an taiscéalaí bhig a aimsiú ann, agus d’ordaíos dhá leabhar in éineacht leis.

Níor tugadh aon eolas dom maidir le cé chomh fada agus a chaithfinn fanacht dos na h-earraí seo – ach níl aon chúis go gceapfainn go mbeadh sé mí-réasúnta. Thóg sé 3 seachtainí ar bheart ó chomhlacht Meiriceánach mé a shroichint le déanaí – bheinn ag súil leis nach mbeadh moill mar sin ar leabhair Ghaeilge ó chomhlacht in Éirinn.

Ar aon nós, táim an-shásta leis an bpróiséas go dtí seo. Tá córas breá simplí sotuigthe acu le sonraí do chárta creidmheasa a líonadh isteach, agus tagann ríomhphost chugat ar an bpoinnte ag deimhniú an bhearta.

An bhfuil deireadh ré an ghnáth-shiopa leabhar, anois go bhfuil díoltóirí fíorúla mar seo againn? Níl an lá sin tagtha fós, ná baol de, más fíor do Cholmán Ó Raghallaigh ó Chló Mhaígh Eo. Bhí seisean ina aoí ar An Líonra Sóisialta againn an tseachtain seo agus d’inis sé dúinn go ndíolann a chomhlacht na mílte leabhar gach bliain tríd na bealaí dáilithe traidisiúnta. D’admhaigh sé go bhfuil méadú suntasach tagtha ar a ndíolachán idirlín i mbliana ach go h-áirithe, cé go n-áiritear fós sna “céadta” é.

Is deas an rud é siúl isteach i siopa agus na leabhair a láimhseáil, na leathanaigh a chasadh, toirt agus meáchan scéil a mheas i do láimh. Ach ainneoin an tsásaimh atá sa mhéid sin – níl aon bhaint ag na h-airíonna fisiciúla sin leis an litríocht.

Go deimhin, bhí an litríocht ann sara raibh cuimhneamh ar leabhair, ná fiú ar an scríobhnóireacht. Tá meas arís ar chultúr an bhéil – le fás na leabhar fuaime. Agus tá caint ar chóras nua a chuirfidh ar chumas do shiopa leabhar áitiúil, rogha an domhain mhóir a chur faoi do bhráid. Beidh tú in ann do leabhar a roghnú ar scáileán ríomhaire, agus do rogha clúdach chomh maith! Ansin clóbhuailfear agus clúdófar ar an láthair duit é – taobh istigh de leathuair a chloig.

Dála an scéil, bhí teácschomhrá Skype agam leis an mblagadóir Tom Raftery le linn dom a bheith ag scríobh an ailt seo. Is as an Spáinn do Pilar, bean chéile Tom, agus d’inis seisean dom gurb é an Béarla a bhíonn á mhúineadh ag Dora na mBóthar do leanaí óga na tíre sin.

• Rogha Ceoil Phodchraolta na Seachtaine: Your Words le Kelly Mueller (kellymueller.com).

• An Chomhairle Ealaíne
• Stunned.org
• Recirca
• Blog Top Sites - Ealaíon
• Sinéad Gleeson - duaisbhlag ealaíne Ghradam Blag na hÉireann
• Arts Journal

• Geantraí ar dhlúthdhiosca agus físdiosca
• Teastas i Múineadh na Gaeilge d’Aosaigh
• Comhairle nua fógartha ag RTÉ Raidió na Gaeltachta
• Féith na Drámaíochta

Gaelport.com

Ní rabhas i gcónaí mar seo. Ní rabhas i gcónaí chomh sáite san idirlíon agus atá anois. ‘Sí an Ghaeilge is cúis leis.

Rud a fuaireas amach nuair a d’fhágas an ollscoil: meathann an teanga i do cheann gach lá nach mbíonn deis agat í a úsáid.

Níos luaithe i mbliana, bhí díospóireacht ar na blaganna Gaeilge faoin gceist mhór: cad ‘na thaobh nach bhfuil Gaeilge ag formhór an phobail tréis 13 bliana scolaíochta? Is cuimhin liom go rabhas-sa cáinteach go maith ar an gcóras oideachais.

Ach le tuilleadh machnaimh ar an scéal, sílim nach ar na scoileanna atá an locht in aon chor – ach ar an saol mór-thimpeall. ‘Sí an fhadb ná gurb iad na scoileanna an t-aon áit ina bhfuil Gaeilge.

Ní h-é nach bhfuil Gaeilge á foghlaim ar scoil – ach is beag an fháilte atá roimpi amuigh sa tsaol mór.

Níl slí ná acmhainn agam anseo na fáthanna leis sin a phlé – ach sílim nach bhfuil aon duine nach n-aontódh leis an bhfírinne bhunúsach: ní leor teanga a shealbhú, ní foláir í a chothú chomh maith.

Mar sin, cá bhfaigheann tusa do chuid Gaeilge?

B’fhéidir go n’oibríonn tú le Gaeilge? B’fhéidir gur múinteoir tú, ag múineadh Gaeilge le daltaí ná bainfidh úsáid aisti – mura dtéann siad féin le múinteoireacht. B’fhéidir gur fuinneadh agus gur fáisceadh i bpobal Gaeltachta tú – ach má’s amhlaidh duit, an bhfuil ag éirí leat do bheatha a thuilleamh sa cheantar ‘nar tógadh tú?

Fiú má tá cónaí ort sa Ghaeltacht féin, cad é an teanga a labhrann do chomharsana leat? Cad a labhrann páistí do chomharsan leat?

Cé chomh minic agus a chloistear: “Bhí Gaeilge an-mhaith agam agus mé ag dul ar scoil ach tá sí go léir dearmadta agam anois.”

Seo í an fhírinne lom - agus tá fhios ag éinne atá lasmuigh des na “ciorcail ghaelacha” é: murach Raidio na Gaeltachta ní bheadh aon seans ag cuid againn ár gcuid Gaeilge a choimeád.

Dá bhrí sin, tá cur amach nach beag ag mo leithéidí ar ainmneacha na mbailte fearann agus na bpearsana móra i bparóistí na Gaeltachta, ar na ceisteanna polaitiúla agus ar na scéalta báis.

Ach is áit eachtrannach domsa mar sin féin í an Ghaeltacht agus a cuid eachtraí laethúla. Mar sin, ní cóir go ndéanfaí iontas de go dtéim níos faide fós ar thóir na teanga.

Tagann Casla chugam ar mo raidio. Faighim an méid sin ar mo ríomhaire chomh maith céanna – agus Boston, Nua Eabhrach, San Francisco agus Hawaii chomh maith.

Seo iad pobal scaipthe na Gaeilge. Cuid acu ag iarraidh í a fhoghlaim, cuid eile ag iarraidh gan í a dhearmad. Gach duine acu go díograiseach dícheallach ag tóraíocht na Gaeilge dóibh féin.

Agus ag cuidiú lena chéile. Tá an pobal seo buíoch don a bhfuil curtha ar fáil dóibh, agus baintear an-úsáid as acmhainní maithe ar nós beo.ie, focal.ie, gaelport.com, agus gaeilge.ie. Ach is ar scáth a chéile a mhaireann siad go h-iondúil. Tá gach éinne ina mhúinteoir agus in a fhoghlaimeoir, in a áisitheoir agus ina thaca dá chomh-ghaeilgeoirí. Agus tá gach éinne in fhoilsitheoir chomh maith, ar suíomhanna cosúil le daltai.com, scoilgaeilge.org agus gaeilgenaseachtaine.com.

Agus níl aon chuimhneamh ar an bhfad slí atá idir bhaill an phobail seo. Beannaíonn Seán Burke i Missoula, Montana dom aon uair a chíonn sé ar Windows Messenger go bhfuilim ar-líne. Bíonn comhfhreagras agam go rialta le Keola Donaghy in Hawaii. D’fhás Maidhc aníos i Lios Tuathail, ach labhair sé Gaeilge liomsa ar fón Skype óna theach in Vancouver, áit a bhfuil sé in a chónaí le leathchéad bliain.

Ar cheart dom gan bhacaint leis an idirlíon agus “saol” a fháil? Más ea, is saol gan Ghaeilge a bheidh ann.

• Rogha Ceoil Phodchraolta na Seachtaine: Sing It Back le Moloko (moloko.co.uk)
• Nascanna Breise:
• Snáth as IrishGaelicTranslator.Com
• BBC Letter to Gaelic Learners
• Gaelcast
• Acht Teanga do Bhundúchasaigh Mheiriceá?

• An bhfuil aithne agat ar eachtrannach ina chonaí in Éirinn a mbeadh suim acu páirt a ghlacadh i gclár teilifíse ar RTE ina bhfoghlaimeoidís an Ghaeilge? Dein teagmháil le Caitríona Nic Giolla Bhríde ag 086 3676694.
• 100ú eagrán de Nuachtlitir Gaelport!
• Seirbhis Ilteanga molta do TG4

‘Ölelo Hawai’i au.
(I speak Hawaiian).

Being able to say those words could mean the difference between a Hawaiian comfortable with his or her ethnic identity and a Hawaiian with less self-esteem, as Kiaka (Ki-a-ka) Gaughen found when researching his master’s degree thesis at the University of Hawai’i.

“(Research) revealed that Hawaiians who participate in a Hawaiian-language course had a significant increase in self-esteem compared to those Hawaiian students that were not taking Hawaiian-language courses,” said Gaughen, a Hawaiian.

• Clár Plé Beo
• Tá clár plé Gaeilge ar politics.ie agus ar boards.ie
• Daltaí na Gaeilge
• anlionra.bebo.com
• myspace.com/anlionra
• flickr.com/groups/gaeilge

• Cén sloinne atá ar Simon, breitheamh X-Factor?
• Seol an freagra, go dtí eolas@anlionra.com, nó teács 087 2602205 nó, i Meiriceá, glaoigh ar (201) 984 3419.

‘Sé An Líonra Polaitiúil a bhí faoi chaibidil an tseachtain seo ar an gclár.

Shílfeá go bhfuil an t-idirlíon - agus an bhlagadóireacht ach go h-áirithe - saincheapaithe don ndíospóireacht pholaitiúil. Tá an deis agus an saoirse cainte céanna ag gach aon duine. Tá sé mar a bheadh fóram abhalmhór, nó halla an bhaile – ach níl aon duine fágtha ar lár de bharr go bhfuil siad ar imeall na gcríocha.

Má mheasann tú go dtugtar áird thar cuimse sna meáin traidisiúnta do thuairimí mhuintir Bhaile Átha Cliath 4 - bíodh sé fíor, nó ná bíodh - chífidh tú nach bhfuil aon chóid phoist ar an idirlíon. Go minic ní bhíonn ainmneacha ná sloinnte ach an oiread, ná cultacha éadaí, ná inscne, ná creideamh, ná dath craicinn.

Dár ndóigh, bíonn na h-airíonna sin ag na daoine atá ag díospóireacht ar an idirlíon, agus téann siad i bhfeidhm orthu agus ar a dtuairimí polaitiúla. Ach ní h-iad na rudaí is túisce a fheiceann tú agus tú i mbun cumarsáide leo. An chéad rud a fheiceann tú ná an argóint.

Dar le Mick Fealty, bunaitheoir mór-bhlag polaitiúil Tuaisceart Éireann Slugger O’Toole, is é bua mór a shuímh ná go gcothaíonn sé an plé agus an argóint seo i slí nach bhfuil ar siúl in aon áit eile. Cabhraíonn “cultúr” an tsuímh go mór, go h-áirithe an mana: “Gabh isteach ar an liathróid – chan ar an bhfear!” Ní h-aon iontas go bhfaigheann Slugger O’Toole breis aguis 5,000 cuairteoir in aghaidh an lae.

Tá agallamh fada le Mick le clos i bpodchraoladh an lae inné ar anlionra.com.

Labhraíomar le duine eile de mhuintir Uí Thuathail an tseachtain seo chomh maith! Sin é seanadóir neamhspleách Ollscoil na hÉireann, Joe O’Toole. Tá seisean ag baint úsáid as an líonra sóisialta chun cumarsáid lena “dháilcheantar domhanda”: céimithe na hOllscoile. Ach ní ag blagadóireacht atá sé in aon chor, ach ag podchraoltóireacht. Foilsíonn sé podchraoladh úr gach Aoine faoin dteideal My Week, This Week agus tá sé ar fáil ag an suíomh joeotoole.net.

In eagarfhocal an lae inné sa nuachtán seo deineadh trácht ar an gconspóid faoin méid a dúirt an Seanadóir O’Toole faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla. Arsa an t-eagarfhocal:

“Faraoir ní raibh an t-árdán céanna ag Dáithí Mac Cárthaigh, iarrthóir don Seanad agus uachtarán ar Chonradh na Gaeilge, a d’fhéadfadh freagra a thabhairt ar chaint an tSeanadóra ar Nuacht a hAon ar RTÉ inné”

Is cinnte go bhfuil árdán ag an Seanadóir ar mheáin traidisiúnta na tíre seo. Ach nach bhfuil sé suimiúil, mar sin féin, an meas atá á léiriú aige ar na módhanna nua cumarsáide? B’fhéidir go bhfuil ceacht ansin do lucht na Gaeilge, nó d’éinne a bhraitheann go bhfuil siad fágtha ar an ngannchuid ag na mór-mheáin chumarsáide?

Agus olltoghchán na bliana seo chugainn sa deisceart ag teannadh linn, tá iarrachtaí ar leith ar siúl chun súáilcí an líonra sóisialta a chur i bhfeidhm sa stocaireacht. Tá an suíomh irishelection.com ag dul ó neart go neart, leis na céadta alt ó breis agus leathchéad blagadóir atá ag glacadh páirte ann. Agus tá smaoineamh nua ag Simon McGarr ó tuppenceworth.ie: comórtas “viral video” a chur chun chinn d’fhonn daoine a spreagadh chun a gcuid físeanna stocaireachta féin a dhéanamh agus a scaipeadh ar leithéidí youtube.com.

‘Sí an aidhm ar chóir a bheith ag na físeáin seo ná go mbeidís chomh taitneamhach suimíúil agus go scaipfí “ar nós víris” iad - agus a dteachtaireachtaí polaitiúla in éineacht leo.

Buíochas le Dia agus Michael Dí, níl aon easpa scileanna teilifíse i measc lucht na Gaeilge sa tír seo anois. Meas tú an dtabharfaidh éinne an dúshlán chun cás na Gaeilge agus Acht na dTeangacha a chur chun cinn go cliste, cumasach i bhfíseán víreasach?

• Rogha Ceoil Phodchraolta na Seachtaine: I Do le Rob Costlow (www.robcostlow.com)
• Comórtas na Seachtaine: Buaigh dlúthdhiosca Clea
• Cén sloinne atá ar Simon, breitheamh X-Factor?
• Seol an freagra, go dtí eolas@anlionra.com, nó teács 087 2602205 nó, i Meiriceá, glaoigh ar (201) 984 3419.

• Freagair an cheist seo: Cén sloinne atá ar Simon - an breitheamh mí-thrócaireach ar X-Factor agus American Idol?
• Seol an freagra, go dtí eolas@anlionra.com, nó teács 087 2602205 nó, i Meiriceá, glaoigh ar (201) 984 3419.
• Spriocdháta: 1ú Nollaig

Tá tionscal na ríomhaireachta ag tnúth go mór le seoladh táirge tabhachtach an mhí seo chugainn. Sin é an córas oibriúcháin nua Microsoft: Windows Vista.

Tá Ionad Comhdhála Pháirc an Chrócaigh curtha in áirithe ag Microsoft don 5ú Nollaig d’fhonn é a chur i láthair.

Tá na blianta caite, ag na mílte innealtóir i Microsoft ag obair ar Windows Vista. Beidh Microsoft ag iarraidh luach saothar na h-infheistíochta sin a bhaint anois, le praghas thart ar €200 don mbunchóip (nó €100 le h-aghaidh uasghrádú ó Windows XP).

Ach ní gá na céadta euro a íoc ar chóras oibriúcháin. D’fhéadfá cóip de Linux a íoslódáil gan táille, agus é a chur ar oiread ríomhairí agus ar mhaith leat gan oiread agus pingin a chaitheamh.

Cosúil le Windows Vista, tá na mílte forbróirí tréis na blianta a chaitheamh ag tabhairt eithne Linux agus na feidhmchláir éagsúla GNU a oibríonn leis chun foirfeachta.

Ach, ní h-ionann agus foireann Microsoft, ní obair lán-aimseartha atá i gceist le Linux, ná fiú obair íoctha don gcuid is mó.

Ná ní “le” aon duine ná comhlacht an bog-earra a tháirgítear sa tslí seo. Agus ní rún é an cód foinse as a bhfuil sé déanta. Is féidir le h-aon duine téacs na ríomhchlár GNU/Linux a fheiscint. Má tá an cumas agus an claonadh agat, is féidir leat féin cuidiú leis an iarracht, botúin a aimsiú agus a chur faoi bhráid na bhforbróirí, nó bheith i d’fhorbróir tú féin.

Tugtar bog-earraí “foinse oscailte” ar earraí den tsaghas seo - agus tá siad i bhfad níos coitiantaí ná mar a cheapfá.

Mar shampla: tromlach mór na ríomhairí freastal ar an ngréasán domhanda, ritheann siad ar an bog-earra foinse oscailte Apache.

Níl aon chostas ar Apache, agus níl aon chomhlacht amháin freagrach as. Ach mar sin féin, tá mór-shuíomhanna an idirlín sásta muinín a chur ann chun a gcuid seirbhísí gréasán a chur ar fáil.

Ná ní ar an back-end amháin a chífidh tú earraí foinse oscailte in úsáid. Tá an-shuim á chur i leagan deas snasta de Linux atá curtha in oiriúint go maith don ngnáth-úsáideoir: Ubuntu (tá téama deas seacláide ar an leagan atá in úsáid agamsa!)

Agus fiú más úsáideoir Windows tú, tá scair mhaith de mhargadh an bhrabhsálaí gréasán tógtha anois ag an earra foinse oscailte Firefox ó Internet Explorer le Microsoft. Is togra foinse oscailte é Firefox a d’eascair as an gcinneadh a thóg an comhlacht Netscape thiar i 1998, cód foinse a mbrabhsálaí cáiliúil a fhoilsiú faoi cheadúnas foinse oscailte. Ní raibh aon dul as acu. Bhí port Netscape seinnte agus bhí cath na mbrabhsálaithe buaite ag Internet Explorer. Mar a bheadh an Tuatha Dé Danann, d’fhágadar an tír os cionn talún ag Microsoft agus d’éalaigh Netscape isteach i dTír an Fhoinse Oscailte. Féach anois, sliocht Netscape ag filleadh ar a oidhreacht!

Is fiú go mór aiste Eric S. Raymond, The Cathedral and The Bazaar, a léamh:. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar mhuintir Netscape ag an am.

Tá earraí foinse oscailte eile ann a bhfuil an-tóir orthu, ina measc an t-eagarthóir fuaime Audacity atá in úsáid go forleathan anois ag podchraoltóirí.

Conas gur féidir na h-earraí seo a chur ar fáil gan chostas ar bith? Is amhlaidh, in ionad slua mór forbróirí íoctha ag obair ar thogra, go mbíonn slua abhalmhór forbróirí deonacha ag obair go páirt-aimseartha. Cad ‘na thaobh go ndeineann siad an obair seo? Don gclú agus don gcáil, uaireanta - agus go minic toisc go bhfuil gá acu féin leis an úirlis ar a bhfuil siad ag obair.

Tá cuid den bprionsabal céanna i gceist leis an “ábhar pobal-scríofa” atá go forleathan ar an idirlíon anois, agus go h-áirithe leis an Wiki a bhí faoi chaibidil an tseachtain seo ar An Líonra Sóisialta. I dtráchtaireacht ar an gclár againn an tseachtain seo chaite, chuir an blagadóir Aonghus Ó hAlmhain an ghluaiseacht seo i gcomparáid leis an slí ina dtógann pobal Ámach Mheiriceá scioból. Cuireann sé scéalta mo thuismitheoirí i gcuimhne domsa, faoin slí ina dtugadh gach páiste fód amháin móna ar scoil leo gach maidin, chun go bhféadfaí an seomra ranga a théamh.

Dár ndóigh, tá focal ar leith sa Ghaeilge againn do chomhoibriú pobail den tsaghas seo: meitheal.

• Rogha Ceoil Phodslán na Seachtaine: See The Sun le Black Lab

• 
• Tá Dr. John Breslin ina thaighdeoir ag DERI (Institiúid Taighde na Fiontraíochta Digití) ag Ollscoil na hÉireann Gaillimh.
• Anuraidh, bhunaigh sé an suíomh Wiki Ireland (wiki.ie) chun go mbeadh sé ina thaisce eolais do chultúr agus d’oidhreacht na hÉireann.
• Ceol Podslán: I Write Sins Not Tragedies le Panic! At The Disco

• Mark Bodah, Massachussetts
• Kelly Doherty, Chicago
• Tá Breatnais curtha ag Rhys ar Tagzania. Cé ‘ chuirfidh Gaeilge air?

An tseachtain seo chaite ar An Líonra Sóisialta, craoladh agallamh le Leas-Cheannaire TG4, Pádhraic Ó Ciardha. D’fhéachamar siar ar éachtaí an stáisiúin ina chéad deich mbliana agus, i measc na spriocanna atá ag bainistíocht an stáisiúin don gchéad 10 mbliana eile, luaigh sé go raibh súil acu go bfhéadfaidís múineadh a chur ar Hiúdaí!

Má tá Hiúdaí feicthe riamh agat is dócha go mbainfidh san gáire asat. Is é Hiúdaí an beo-charachtaer deisbhéalach a “chuidíonn” le cur i láthair clár na bpáistí ar TG4. Agus ’sé an mí-mhúineadh an comhartha sóirt atá aige (bhuel - é sin agus an t-eireaball is dócha!)

Tá cead ag Hiúdaí a bheith níos dánaí ná a chomh-láithreoirí “daonna” mar is puipéad é. Is sean-thraidisiún drámaíochta é seo. Tá Dustin an Turcaí chomh dána céanna, gan trácht ar na sean-bhuachaillí gránna Podge agus Rodge! Téann an traidisiún siar go dtí Punch & Judy - agus tá sé preámhaithe go dlúth sna h-ealaíona traidisiúnta i dtíortha ar fud an domhain.

Tugtar cead agus saoirse don bpuipéad nach dtugtar go minic don aisteoir daonna, ainneoinn gur duine atá ag tarraingt na sreanganna.

Níl sreang ná cipín ag Hiúdaí, áfach - ná níl substaint féin aige! Nil ann ach scáil ar scáileán: íomhá beo ríomh-ghinte.

Mar sin, is mó an dealramh atá aige le h-abhatáir (avatars) an chórais Second Life, ná le Punch agus Judy.

‘Sé tá i gceist leis an bhfocal “abhatár” ná “ionadaí”: íomhá, nó dealbh, nó samhail a sheasann i gcomhair duine éigin - an té ar leis an abhatár.

Más ball de chlár plé idirlín tú, tugtar abhatár ar an íomhá beag a roghnaíonn tú le taispeáint in éineacht le d’ainm, in aice leis na teachtaireachtaí a scríobhann tú.

Mar shampla, úsáidimse pictiúr den droichead in aice le teach mo mháthar mar abhatár ar mo bhlag An tImeall.

Agus is abhatár chomh maith é an bréagán beag a roghnaíonn tú chun an turas a dhéanamh ar do shon thart timpeall ar chlár an chluiche Monopoly.

Má imríonn tú cluichí ríomhaire, beidh abhatár níos cumasaí agat. Beidh sé ábalta siúl agus féachaint timpeall. Beidh tú ábalta é a chur ag léim, nó ag troid.

Agus más MMORPG (Massive Multiplayer Online Role-Playing Game) é an cluiche sin - bhuel, ní bheidh aon easpa comhluadair ag d’abhatár!

Sin é más ea atá sa chóras Second Life: stáitse mór na bpuipéad!

Feidhmchlár is ea Second Life a chuireann tú ar do ríomhaire. Nuair a cheanglaíonn tú leis an idirlín é, nochtaítear tír samhailteach ós do chomhair amach ar an scáileán. Agus d’abhatár, mo ghraidhn é! Brúigh an cnaipe. Siúlann sé (tú?), isteach sa tír.

Tá saoirse an phuipéid agat sa tír seo. Ar mhaith leat damhsa? Ní bheidh éinne ag magadh fút! Ar mhaith leat eitilt? Tá an cumas sin ag gach abhatár in Second Life!

Ar mhaith leat a bheith níos airde, níos tanaí, níos dathúla? Ar mhaith leat riocht ainmhí a ghlacadh? Tá go leor furries in Second Life!

Ar mhaith leat rud éigin a chruthú? Ar mhaith leat foirgneamh a thógáil? Ar mhaith leat gáirdín a dhearadh? Cuir do shamhail i grích sa tsaol fíorúil seo - agus bain triail as.

An féidir leat rud éigin a shamhlú? Más ea - is féidir leat do shamhail a fheiscint i Second Life. Níl de dhíth ort ach am - agus airgead.

‘Sea, airgead! Íoctar in Dollair Linden. (Is é Linden Labs ainm an chomhlachta atá ina bhun). Ach ní airgead Monopoly é seo - tá malartán airgid ann inar féidir leat L$ a cheannach le US$!

Beartaítear US$500,000 ann gach lá agus tá an geilleagar ag fás le breis agus 10% in agahaidh na míosa.

Ní h-aon iontas más ea go bhfuil fógartha a